نویسنده: عوزیرالله ستانکزی

در رابطه به نام پشتون ها نظریات متعددی از سوی محققان غربی و شرقی طرح شده است بر مبنای مشهورترین نظریه ها ریشه لغوی پشتون از کلمه پشته و پشت بوده که به معنی بلندی و جای مرتفع میباشد  تون نیز به محل و جایګاه اطلاق می ګردد و می توان پشتون را به معنی باشنده جای مرتفع تعبیر نمود چنانچه در زبان پنجابی نیز به پشتون ها روهیله ،روهی و به سرزمین بودوبادش شان روهیلکند اطلاق میگردد که روهیلکند به معنی سرزمینی کوهستانی بوده و روهیله و روهی به معنی باشنده سرزمین کوهستانی میباشد.

در زبان هندی په پشتون ها پتان نیز اطلاق می گردد که شکل هندی شده واژه پشتون میباشد و گاهی زبان پشتو هم زبان پتانی خوانده میشود.

در رابطه به نام افغان باید گفته شود که این اسم یکی از نام های قدیمی است که با نام (اپاگان) مذکور در ریگویدا مطابقت می نماید که به بعداْ اوغان و بعد از تعریب آن افغان تلفظ گردیده است و این اسم هم برای اطلاق بر تمام و یا یک قسمتی  قوم پشتون از طرف مولفین چون فرشته این بطوطه مورد استفاده قرار گرفته است.

پیش از اسلام کلمه افغان در آثار کهنی چون مهابهاراتا هندوان و آثار چینیان به صورت اپاگانه و اپوگین ذکر شده است به گفته گرگوریان به کلمه افغان  از طرف (وراها مهیرا ) منجم هندی در کتاب (پرهات سام میتا) نیز اشاره شده است در قرن هفتم میلادی هیوان تسنگ سیاح چینی  به قوم اپوگین اشاره نموده است که منظورش  افغانها بوده و محل سکونت آن ها را کوهپایه های سپین غر در اطراف کابل ذکر می کند ، این اسم از قرن دهم به بعد در نوشته های موُلفینی چون مولف مجهول حدود العالم من المشرق الی المغرب ،ابوریحان، فردوسی ، بیهقی منهاج سراج  و غیره در در مورد بخشی از پشتون ها به کار رفته است، و افغانستان شامل علاقه های فراه ، بست ، قندهار، تخت سلیمان و غیره می گردید.

معنی افغان ( اوگان ، آواکانه )  از دو کلمه آو به معنی (آب) و کان (محل) وعلامت نسبت (ه) می باشد یعنی در مجموع به معنی منطقه پرآب  میباشد

این ترجمه پهلوی نام سانسکریتی سرسواتی (پررود) یا همان منطقه هرهواییتی اوستا و هرخواییتی پارسی باستان (دارای رود ها ) میباشد که اراخوزیا و اراکوزیا شکل دیگر آن میباشد.

با توجه به ریشه کلمه افغان که به آواکانه ، آوگانه بر می گردد با قاطعیت می توان گفت که با واژه افغان که در پارسی به معنی ناله و زاری است هیچ رابطه ندارد و یک اسم باستانی برای قوم پشتون میباشد.

ولی نظر دقیق تر در باره نام افغان از بررسی نام پختو ( پاکتیک) یعنی هسته اصلی نام افغان به دست می آید و آن اینکه چنانکه در باب نام باختریا (بلخ) گفته شده است  کلمه سانسکریتی بهاکتی ( ریشه نام پختو) به معنی بسیار پاک و مقدس و فداکار بوده است. همین نام سانسکریتی بهاکتی (پختو) در ترکیب با پسوند های نسبت آریایی آیک یا ک یا کلاْ در ترکیب پاک-تیک (پاک روش) در فارسی می توانست تبدیل پاکتیک گردد که هرودوت نام ایشان را به این صورت آورده و هیوان تسانگ این مردم را تحت نام اپوگین (او –پاکان) بسیار با ایمان و درستکار و بلند همت توصیف کرده است.  

د خپراوی نیټه یکشنبه 1392/01/4    |لیکوال: عوزیر ستانکزی    |    | نظرات()